Ajax gaat vanavond een jaar na het debacle tegen Real Madrid opnieuw op bezoek in Bernabeu. Het krachtsverschil zal waarschijnlijk weer groot zijn, maar de vernedering van vorig jaar kan op termijn echter wel eens positief uitpakken voor de club. Die 2-0 nederlaag – waar dubbele cijfers op zijn plaats waren geweest – heeft indirect tot het op de schop gaan van de Amsterdamse jeugdopleiding geleid.

Het was de maandag nadat hij zijn jeugdliefde had zien zwijnen, dat Johan Cruijff in een vernietigende column uithaalde naar de beleidsmakers bij Ajax. Verliezen van Real Madrid tot daaraan toe, vond Cruijff, maar de manier waarop was niet des Ajax’.

Noodklok
De voormalige nummer 14 luidde de noodklok en de gevolgen zijn bekend: de Ajax-top vertrok en het contract van hoofd jeugdopleiding Jan Olde Riekerink, wiens beleid al jaren een doorn in het oog was voor velen, werd ontbonden.

Geen wereldtoppers
Onder leiding van Olde Riekerink en zijn voorgangers was de befaamde opleiding van Ajax een weg ingeslagen van de middelmaat. Natuurlijk, het leeuwendeel van de spelers in het eerste elftal was en is afkomstig uit de eigen kweek, maar de kwaliteit laat al jaren te wensen over. Op Wesley Sneijder na, en misschien Rafael van der Vaart, produceerde Ajax na het winnen van de wereldbeker in 1995 met een selectie vol eigen jeugd, geen enkele speler meer die tot de wereldtop is gaan behoren.

Feyenoord
Met pijn in het hart wordt op De Toekomst zelfs toegegeven dat Feyenoord de zaakjes wat betreft opleiding al jaren beter voor elkaar heeft. Dit wordt alleen maar bevestigd door de massale vertegenwoordiging van Rotterdamse spelers in de Oranje-jeugdelftallen, waar Ajacieden vaak in de minderheid zijn.

Fysiek of techniek
Op De Toekomst is jaren wanhopig gepoogd een inhaalslag te maken met de steeds kapitaal krachtiger wordende Europese top. ‘Judo en gymnastiek kregen de boventoon’, zegt Sjaak Swart, één van de vele heren op leeftijd die dag in dag uit rondslenteren op het jeugdcomplex. ‘Het vroeg fysiek sterke jongetje overleefde eerder dan een iele dribbelaar, terwijl het, zeker in de onderbouw, alleen maar zou moeten draaien om talent.’

Opblaashal
Illustratief voor het ‘oude denken’ was de zogeheten miCoach Performance Centre, de kolossale opblaashal van Adidas, vlak voor het vertrek van Olde Riekerink met trots gepresenteerd door de hoofd opleidingen en directeuren Rik van den Boog en Henri van der Aat. In de ballon ter grootte van een voetbalveld kunnen wetenschappelijke en technologische middelen worden gebruikt om de jeugdspelers op te leiden. ‘De Performance Centre herbergt alles op het gebied van innovatie en trainingsmethodes’, zo vertelden de initiatiefnemers tijdens de presentatie in april.

Wiel Coerver
Nu Cruijffs protégés Dennis Bergkamp en Wim Jonk de scepter zwaaien op De Toekomst wordt de futuristische hal vooralsnog louter gebruikt om zich af te schermen voor pottenkijkers. De jeugd wordt om beurten individueel een uur lang bijgeschoold door een techniektrainer. Ironisch genoeg gebeurt dit naar de voetbalwijsheden van Wiel Coerver, de aloude methodes die maar weinig overeenkomsten vertonen met de wetenschappelijke manier van het benaderen van voetbal. Spelers die tekortschieten, krijgen oefeningen mee naar huis.

Positiespel
Naast Bergkamp en Jonk vonden meerdere oud-voetballers hun weg naar de jeugdvelden van Ajax terug, als coach van een jeugdelftal of individueel trainer. ‘Kampioen worden is niet meer het doel op zich, alles staat in het teken van het opleiden. Wedstrijden winnen op basis van fysiek, loopvermogen of individuele kwaliteit is verleden tijd’, zegt een betrokkene. Positiespel is het credo. Al vanaf het jongste jeugdelftal bestaat elke training vanaf dit seizoen voor minstens de helft uit positiespel.

Scouting
Ook op het gebied van scouting staat het één en ander te veranderen. Ajax heeft scouts in de gehele eigen regio, maar desondanks liep de club in de loop der jaren vele toptalenten mis. Meest recente voorbeeld is Heerenveen-sensatie Oussama Assaidi, terwijl spelers als Eljero Elia (Hamburger SV), Luciano Narsingh (Heerenveen) en Jeremain Lens (PSV) de opleiding moesten verlaten. Stuk voor stuk vleugelspelers, types die lang niet meer ‘geproduceerd’ zijn voor het eerste en spelers die trainer Frank de Boer momenteel graag bij zijn selectie had gehad.

Voorland
De laatste keer dat Cruijff het voor het zeggen had op Voorland, het oude opleidingsterrein bij stadion De Meer, werden spelers als Dennis Bergkamp, Patrick Kluivert, Clarence Seedorf, Edgar Davids en de broertjes De Boer ‘geproduceerd’, waarmee de basis werd gelegd voor de UEFA Cup- en Champions League-winst in 1992 en 1995. Met de nieuwe UEFA-regels in het verschiet – Financial Fair Play en waarbij opleiden een must wordt – gloort er dus weer hoop in het Amsterdamse.

Tekst: AD – Rogier Deelstra