Europese nachten in Amsterdam: wanneer het label “bescheiden team” niet overeenkwam met de prestaties van Ajax op het veld

Het label past niet helemaal

Ajax een “bescheiden team” noemen vraagt om nuance. Ja, het klopt dat het op economisch vlak niet in dezelfde liga speelt als de grote clubs uit Engeland, Spanje of Duitsland. Ajax is echter meer dan dat: een denkschool, een manier om het spel te begrijpen

De naam is verbonden met de Europacup van de jaren zeventig, met totaalvoetbal, met Johan Cruyff en met een opleidingscultuur die erin is geslaagd de jeugdopleiding om te zetten in een competitieve motor. Ook met de Champions League van 1995, gewonnen door het team van Louis van Gaal tegen Milan in Wenen, met een doelpunt van Patrick Kluivert toen hij pas 18 jaar oud was.

Daarom is het belangrijk om, wanneer men het label van klein team gebruikt, dat in context te plaatsen. Het eerste hangt af van inkomsten, televisiecontracten en het vermogen om sterren te behouden. Het tweede wordt opgebouwd op methode, overtuiging, tactisch inzicht en een identiteit die het verloop van selecties kan overleven.

De Champions League 2018/19: de reis die niemand verwachtte

Het seizoen 2018/19 was het perfecte voorbeeld van dit alles. Ajax begon niet als favoriet, verre van. Het moest zelfs voorrondes doorstaan om de groepsfase te bereiken, wat al aangeeft van waar het begon.

Maar dat lange traject gaf het ook ritme en vertrouwen. Toen het moment kwam om de grote teams te treffen, was het elftal al ingespeeld en, vooral, overtuigd van wat het deed.

Het Ajax van dat seizoen beperkte zich niet tot overleven. Het nam initiatief. Het zette hoog druk. Het bouwde van achteruit op met vanzelfsprekendheid. Het combineerde jong talent met spelers van rustige rijpheid. Frenkie de Jong, Matthijs de Ligt, Donny van de Beek, Hakim Ziyech, David Neres en Dusan Tadic boden een versie die snelheid, inzicht en een verrassende competitieve volwassenheid combineerde. Het was een ploeg die bereid was wedstrijden te domineren in omgevingen waar anderen ervoor zouden hebben gekozen zich terug te trekken.

In veel voorbeschouwingen, zelfs in discussies waarin men sprak over favorieten of over voetbal gokken, verscheen Ajax als een sympathieke outsider. Een team dat kon verrassen, maar waarvan weinigen dachten dat het echt ver zou komen. Het probleem voor dat beeld was dat Ajax op het veld begon te laten zien dat het niet als gast deelnam.

Het Bernabéu als kantelpunt

Als er één wedstrijd was die een voor en na markeerde, dan was het die in het Santiago Bernabéu. Ajax kwam naar het Santiago Bernabéu na een 1-2 nederlaag in de heenwedstrijd, een situatie die duidelijk in het voordeel van Real Madrid leek. Aan de overkant stond de kampioen van de drie voorgaande edities van de Champions League, een club die gewend was Europese knock-outs in eigen territorium te veranderen. Toch maakte Ajax van die wedstrijd een demonstratie van aanvallend voetbal, beweging en vastberadenheid.

Ajax won met 1-4 en deed dat met spectaculair voetbal. Zo verloor Real Madrid zijn eerste Champions League-uitschakeling sinds 2015, een gegeven dat de symbolische dimensie van de Nederlandse prestatie vergroot.

Die wedstrijd was een esthetische verklaring. Ajax viel aan met veel spelers, bezette de binnenste ruimtes intelligent en weigerde het historische voordeel van de tegenstander om te zetten in een verlammende dreiging. Tadic speelde als valse negen met een vrijheid die schadelijk was voor de Madrileense structuur; De Jong beheerste de opbouw met een rust die ongebruikelijk was voor zijn leeftijd; Ziyech en Neres rekten en ontregelden de wedstrijd; Schöne liet een vrije trap na die even mooi als onverwacht was.

Het Bernabéu, gewend aan avonden van Madrileense dominantie, was getuige van een omkering van rollen.

Turijn en de bevestiging van een idee

Na Real Madrid was de verleiding groot om de prestatie te zien als een perfecte, onherhaalbare avond, voortgekomen uit een zeer specifieke context. De confrontatie met Juventus nam die twijfel weg. Ajax speelde 1-1 gelijk in Amsterdam en reisde naar Turijn om het op te nemen tegen een team met Cristiano Ronaldo. Opnieuw leek de voorafgaande hiërarchie het verhaal naar de tegenstander te kantelen.

Maar Ajax speelde opnieuw alsof de geschiedenis niet woog. Het was een demonstratie van inventief combinatievoetbal, nadat het al Real Madrid had uitgeschakeld.

Het doelpunt van Matthijs de Ligt fungeerde als een generatiebeeld. Het was niet alleen een jonge aanvoerder die scoorde op een gigantische avond; het was de Ajax-opleiding, het gevoel van verbondenheid en de traditie van vroeg leiderschap die zich uitdrukten op het meest veeleisende podium. Juventus, met al zijn ervaring, vond geen passend antwoord op de Nederlandse dynamiek.

Amsterdam tegen Tottenham

De halve finale tegen Tottenham bracht het verhaal naar zijn meest emotionele punt. Ajax won met 0-1 in Londen in de heenwedstrijd, een resultaat dat het gevoel versterkte dat het team aan de vooravond stond van een onverwachte, maar verdiende continentale finale. De terugwedstrijd bundelde alle deugden en spanningen van een grote Europese avond. Het was een van de grote avonden van het seizoen, met Lucas Moura als hoofdrolspeler van een buitengewoon slot voor de Engelse ploeg.

Gedurende een groot deel van de confrontatie had Ajax de finale binnen handbereik. De eerste helft in Amsterdam leek de betovering van Madrid en Turijn voort te zetten. De Ligt opende de score en Ziyech vergrootte de voorsprong.

Maar het Europese voetbal voedt zich ook met plotselinge wendingen. In de tweede helft reageerde Tottenham. Lucas Moura maakte drie doelpunten en de laatste kwam in de blessuretijd. Het was zo’n avond die pijn doet, maar die tegelijkertijd onmogelijk te vergeten is. Ajax viel uit, ja, maar liet een diepe indruk achter.

Identiteit als antwoord op economisch onevenwicht

Het echt belangrijke van Ajax 2018/19 was niet alleen het bereiken van de halve finales. Het was dat het dit deed zonder zijn aard te veranderen. In het hedendaagse voetbal kiezen veel teams met een kleiner budget tegenover de Europese grootmachten ervoor om ruimtes te verkleinen, dicht bij hun eigen doel te wachten en te vertrouwen op sporadische omschakelingen. Ajax koos ervoor te concurreren vanuit balbezit, vanuit pressing en vanuit de overtuiging dat jong talent geen toestemming hoeft te vragen om te domineren.