Ergens halverwege januari deed ik via dit medium een oproep aan Ajax-fans om oude shirts te doneren met als doel deze shirts uit te delen in Nigeria, het land waar ik in februari 2,5 week vertoefd heb. Dit was in de buurt van een ziekenhuis waar mijn vader operaties uitvoerde, en bijbehorende school waar zowel geopereerde als gehandicapte als gezonde kinderen uit de omgeving (veel kinderen van personeel van school en ziekenhuis) onderwezen worden. Jullie respons was overweldigend. Met een koffer vol Ajax-shirts en overige voetbal(gerelateerde)shirts toog ik met enkele familieleden naar het Afrikaanse land waar men bezeten is van het spelletje. De shirts zijn er dan ook met ontzettend veel enthousiasme in ontvangst genomen. Hierbij een kleine verantwoording en verslaglegging van het overhandigen van de shirts, uiteraard met een kleine analyse van het Nigeriaanse voetbal en de rol die Ajax er nog speelt.

De voetbalband tussen Nederland en Nigeria is deze eeuw helaas wat vertroebeld. Veel (oudere) fans hebben nog helder voor ogen hoe ongrijpbare vleugelspelers als Pius Ikedia, Tijani Babangida en Finidi George langs de zijlijn denderden, hoe de onlangs ontslagen trainer van Fortuna Sittard ballen van onmogelijke afstanden de hoek in streepte en hoe slangenmens Nwankwo Kanu het zestienmetergebied omtoverde tot speeltuin. Die tijden liggen inmiddels ver achter ons en hierdoor, ongetwijfeld gecombineerd met de matige prestaties van Nederlandse clubs, is de interesse in de Nederlandse competitie in Nigeria bijna tot het nulpunt gedaald. Als ik de namen opdreun uit de gouden (jaren ‘90) generatie, halen de meeste Nigerianen de schouders op. Slechts een enkeling zegt de naam Ajax nog wat, terwijl het twee sterren leverde voor de gouden generatie die in 1996 goud won op de Olympische Spelen, het grootste succes uit de Nigeriaanse voetbalgeschiedenis. Als ik de mensen hier moet geloven heeft men die nacht niet geslapen omdat er vierentwintig uur lang gefeest werd.

De naam Clemens Westerhof roept nog wel wat herkenning op. Verschillende mensen bevestigen dat hij nog steeds wordt gezien als de grondlegger van de Nigeriaanse successen in de jaren ’90. Opvallende toevoeging die ik daarbij hoorde: men denkt dat Nigeria alleen succes kan hebben met een buitenlandse coach, omdat de spelers van het nationale elftal niet bereid zijn om tot het gaatje te gaan voor een coach uit eigen land en omdat Nigeriaanse coaches weinig nadruk leggen op arbeidsethos. Het verklaart inderdaad het succes van Westerhof, erkend lid van het zweep-erover-gilde, in het begin van de jaren ’90, het falen van Sunday Oliseh als bondscoach van Nigeria in 2015, en de goede prestaties van het huidige Nigeriaanse elftal onder de Duitse coach Gernot Rohr.

Terugkomend op de belangrijkste alarmerende ontwikkeling: Ajax telt in Nigeria nog maar weinig mee, en dat doet toch een beetje pijn. Zeker voor mij persoonlijk, aangezien ik opgroeide in de hoogtijdagen van het Ajax van Louis van Gaal, waarin ik opkeek tegen mijn grote Nigeriaanse helden Kanu (eigenlijk de reden dat ik nog steeds sympathie kan opbrengen voor Arsenal) en Finidi. In het land waar zij opgroeiden telt alleen de Premier League nog maar. Je ziet hier shirts van Arsenal, Chelsea en in mindere mate Manchester United. Manchester City telt hier vooralsnog nauwelijks mee, opvallend genoeg. Ook Real Madrid, en Barcelona een beetje, is hier erg populair. Zo nu en dan kom je een verdwaald shirtje van Dortmund of Bayern tegen. Feitelijk is het geen abnormale ontwikkeling. De wedstrijden van de Premier League worden hier uitgezonden, dat is waar het grote geld zit en dat is waar de beste Nigeriaanse spelers heden ten dage heengaan. Zie de mensen hier maar eens wijs te maken dat er op het Kasteel een Nigeriaan speelt die de naam Fred Friday draagt.

In de tweeënhalve week dat we ons in het land van de Super Eagles bevinden, zien we tienduizenden mensen met een voetbalshirtje. Vier van hen droegen een Ajax-shirt. Relatief nieuw, dat wel. Meer nog dan teleurstellend is dit een aanmoediging voor ons, de Nederlandse delegatie met een missie. Amsterdamse voetbalmissionarissen die het woord Ajax verkondigen in een gebied waar de aanwezigheid van, en het vertrouwen in, de Griekse god nog nauwelijks gevoeld wordt. Met de hulp van de aandoenlijk enthousiaste Ajax1.nl-achterban hebben we een geweldige bijdrage kunnen leveren aan de verwitroodwitting van het Nigeriaanse Sabon Layi, Mangu. Naast shirts, kregen we tassen en trainingskleren binnen en zelf namen we een Ajax-puzzel mee. Zo lieten we de oudste klas van het plaatselijke schooltje (en diens leraren) kennismaken met de huidige selectie van Ajax en de Ajax-puzzel die Erik ten Hag iedere week weer dient te leggen. Het enthousiasme van de jeugd aldaar was groots te noemen, het biedt zeker hoop voor de toekomst.

Maar niet geheel verwonderlijk zijn het vooral de shirts die iets magisch doen. Kinderen krijgen vleugels als ze een stuk textiel behorend bij een grote club om de schouders dragen. Vrijwel zonder uitzondering heeft ieder kind hier nog steeds de droom naar Europa te trekken. Het voetbal is een van de manieren waarop dat kan, is althans de algehele consensus in het voetbalgekke land. Het viel niet mee om voor ieder shirt een juiste bestemming te vinden. Er is een constante afweging: heeft deze persoon behoefte aan het shirt? Kan iemand anders hem niet beter gebruiken? En past het shirt überhaupt wel? De verdeling van de shirts kun je grofweg verdelen in drie categorieën; ziekenhuis, school en waardevolle personen.

Ziekenhuis

Het betreffende ziekenhuis is een voor Nigeriaanse begrippen behoorlijk uit de kluiten gewassen complex, zeker voor een klein dorp als Sabon Layi. Er is een oogkliniek, een werkplaats waar krukken en andere ondersteunende voorwerpen worden gemaakt, een fysiotherapie-afdeling, een nieuwe operatiezaal en er zijn meerdere ziekenzalen. De operaties die mijn vader uitvoert zijn orthopedische operaties bij kinderen met (doorgaans vrij ernstige) vergroeiingen aan de ledematen. Denk aan extreme o-benen of x-benen. Nog steeds treffen we er poliopatiënten aan, een ziekte die maar niet definitief uit het land verbannen kan worden. Tijdens ons verblijf kunnen de orthopedische operaties voor een gereduceerd tarief worden uitgevoerd – door geld dat is ingezameld door Stichting Faridpur – zodat ook arme gezinnen hun kind een toekomst kunnen geven.

Nadat de kinderen zijn geopereerd (lees: de beentjes rechtgezet zijn), worden de geopereerde benen ingegipst en komen de kinderen op de ziekenzaal te liggen. Hier dienen ze weken, soms tot wel 2 maanden, te blijven liggen, soms in gefixeerde houding. Geen overbodige luxe zult u begrijpen. Velen van hen hebben echter nooit echt de kans gehad om zich op een (relatief) normale manier voort te bewegen. De gedachte dat dit voortaan wel weer mogelijk is, doet de meeste kinderen het geduld opbrengen om het zo lang op zaal vol te houden. Sommigen hebben zelfs de hoop weer vrijuit achter een bal aan te kunnen hollen.

Alle kinderen die tijdens ons verblijf zijn geopereerd door mijn vader hebben we een bezoekje gebracht op de ziekenzaal met de voetbalshirts die jullie ons opstuurden. Zij die geen interesse hadden in voetbal (overwegend meisjes) kregen ‘gewone’ in Nederland ingezamelde kleding. Daar de kinderen al zielsgelukkig worden als ze een (voor ons) doodnormale ballon krijgen, is een echt voetbalshirt reden voor een flinke gulle glundering. Het leverde prachtige plaatjes op, bijvoorbeeld van een jongetje van 3 die met twee ingegipste benen gestrekt vooruit poseert met een Go Ahead Eagles-tenue met ‘ziekteverzuim’ sponsoring. Zowel ouders als kinderen waren zichtbaar overdonderd, soms licht geëmotioneerd en vooral enorm dankbaar voor het gulle gebaar van hen die hun kleding met ons meestuurden.

School

Als onderdeel van de Nederlandse missie in Mangu, kunnen geopereerde kinderen ook tegen gereduceerd tarief terecht op een schooltje dat naast het ziekenhuis ligt. Dit om ervoor te zorgen dat de kinderen niet na hun operatie aan hun lot worden overgelaten. Op de school zitten geestelijk en/of lichamelijk gehandicapte kinderen, maar ook ‘gewone’ kinderen uit de buurt. Een bont gezelschap, verdeeld over zes klassen. Keurig in uniform, allemaal Engels pratend. De kinderen die niet voor zichzelf kunnen zorgen of wiens ouders te ver weg wonen, krijgen ook buitenschoolse opvang.

Zoals veel Afrikaanse landen, heeft ook Nigeria te kampen met armoede. De grootschalige corruptie in het land helpt hier bepaald niet bij. Ook de school in Sabon Layi moet alles op alles zetten om het hoofd boven water te houden. Zij zijn voor een aanzienlijk deel afhankelijk van giften van buitenaf. Eerdere financiële injecties hebben ervoor gezorgd dat de klaslokalen er fatsoenlijk uitzien en dat de school voorzien is van gangen die ook voor kinderen in rolstoelen toegankelijk zijn. Geld voor luxeartikelen is er echter niet, de salarissen van de docenten kunnen al niet of nauwelijks betaald worden. Degelijk lesmateriaal, educatieve spelletjes en voetballen hebben dus geen prioriteit.

Toevalligerwijs heeft de school onlangs bezoek gehad van een partij van de overheid die erop aandringt dat Nigeriaanse scholen meer gaan doen aan bewegingsprogramma’s. Er worden initiatieven op touw gezet om sportieve (mid)dagen te organiseren en de kinderen meer te betrekken in teamactiviteiten. Door een bijzonder vrijgevige geste van één van jullie hadden wij de beschikking over tien gloednieuwe Ajax-shirts met opdruk van Nouri, het herkenbare nummer 34 op de rug. De ideale gelegenheid om een heus schoolteam op te richten. We zorgen ervoor dat de school wat ballen kan kopen en voorzien de coaches (leraren) van het schoolteam van bijpassende Ajax-shirts. Alle shirts worden in bewaring gehouden door de school. Het kan weinig symbolischer. Abdelhak Nouri, die zich als geen ander inzette voor de jeugd, voor bijzondere projecten. Zijn naam prijkt op de shirts van de School for handicapped Children te Mangu. Hopelijk een aanzet voor een structureel bewegingsprogramma. Het net opgerichte schoolteam belooft in ieder geval om veel te gaan trainen, in de pauzes en na school, en hierbij zowel het linker als het rechterbeen te trainen. Tijdens ons verblijf blijkt dat voetbal een van de weinige manieren is om kinderen echt samen te brengen, plezier te laten hebben en de malaise waar veel van hen toch mee te maken hebben te vergeten.

Waardevolle personen

De shirts en gadgets die we hierna nog over hebben, verdelen we over personen waarvan wij vinden dat ze het verdienen. Personeel van ziekenhuis en school, en mensen die iets bijzonders hebben betekend voor ons persoonlijk. Bijvoorbeeld Musa Goyol, steun en toeverlaat van mijn ouders toen zij in de jaren ‘80 alles achterlieten om vier jaar lang in Nigeria te gaan wonen en werken. Nu nog steeds is hij een vriend van de familie die zelf oogarts was en heel erg veel heeft betekend voor het ziekenhuis en de ontwikkeling die het ziekenhuis heeft doorgemaakt. Zelf is Musa groot Arsenal fan, net als zoonlief Lapshak. Toen ik tien jaar geleden bij hem op bezoek was in zijn huis in Jos, de stad waar landskampioen Plateau United is gehuisvest, prijkte aan de muur een Ajax-sjaaltje dat ik hem een aantal jaar daarvoor cadeau had gedaan toen hij Nederland bezocht voor werk. Dit jaar was het sjaaltje nergens meer te bekennen en net als bij veel Nigerianen was de interesse in de pride of Mokum weggeëbd (dit tot de nodige schaamte van Musa zelf). Nadat we Musa en Lapshak een shirt hebben overhandigd krijgen we de garantie dat ze Ajax nooit meer uit het oog zullen verliezen. Nu krijgen we iedere week een berichtje uit Jos waaruit blijkt dat er wordt meegeleefd met de club, al dan niet begeleid met een foto waarop Musa dan wel Lapshak het Ajax-shirt met trots draagt.

Naast Musa voorzien we Ayouba (al tientallen jaren dragende kracht van het lepraprogramma in Nigeria en ooit begenadigd linkspoot als je de verhalen moet geloven) en zijn zoon van 2, onze vaste chauffeur Ibrahim, het hoofd van de school Bitrus (wiens vrouw ons driemaal per dag van eten voorziet(!)) en zijn zoon Nempo, en de keihard (voor een hongerloontje) werkende fysiotherapeut Youssouf van de nodige spullen.

Tot slot nog wat bijzondere aandacht voor Hoséa, die samen met eerdergenoemde Ibrahim onze chauffeur is en daarnaast ook af en toe ’s nachts post vat als guard rond ons huis. Maar bovenal is hij de man die de jeugd aan het voetballen houdt. Hosea (spreek uit: Hoséja, als in Brutil Hosé) is de plaatselijke lijsttrekker van de partij genaamd voetbal. Hij ronselt jongeren in omliggende dorpen en regelt wedstrijdjes tussen het team dat hij zelf traint en teams uit andere dorpen. Drie keer per week loopt hij met een bal (of wat ervoor door moet gaan) onder de arm naar het plaatselijke veldje. Hij blijft vijftien á dertig minuten op zijn fluitje blazen tot er genoeg jongens zijn om te trainen.

Je moet je voorstellen dat amateurclubs hier niet echt bestaan. Als je echt goed bent, ga je naar een officiële club hier in de omgeving, maar contributie betalen voor een georganiseerde voetbalclub kunnen de meeste mensen simpelweg niet. Dus is men voor een groot deel afhankelijk van lokale initiatieven, zoals dat van Hosea. Hij regelt oefenwedstrijden, trommelt lokale jeugd op en regelt zelfs toernooitjes, zodat de jeugd voldoende aan voetballen toekomt. Puur uit hobby, uit liefde voor het spelletje. Zelf voetballen doet hij niet. De wedstrijden vinden plaats op een vlakte met twee gammele doeltjes en worden afgewerkt op gravel (het gravelseizoen duurt hier bijna het hele jaar). In december wist de voetbalvader van Mangu en omstreken zestien teams bij elkaar te krijgen voor de Mangu Cup, een 5 tegen 5 toernooi voor de jeugd. De winnaar kreeg een heuse beker. We drukken hem op het hart dat hij hier vooral mee door moet blijven gaan. Opdat het voetbal verbroedert. Als aanmoediging geven we hem een bal, uiteraard een Ajax-vest, en wat shirts die we aan het einde van de reis nog over hadden, voor zijn jongens. Wellicht dat we een van hen ooit nog in een echt Ajax-shirt zien. Langs de zijlijn denderend. Ballen in de hoek strepend. Dribbelend. Lachend.

Als je meer wil weten over het bezoek, of meer beelden wilt zien, schroom dan vooral niet om contact op te nemen. Graag wil ik bij dezen nog iedereen die een bijdrage heeft geleverd hartelijk danken, weet dat al het gedoneerde een trotse en dankbare nieuwe eigenaar heeft gevonden! En oh ja, vergeet deze zomer vooral niet te juichen voor de Super Eagles!