Nu de storm, na de ‘Marco Van Basten’-column in VI van enkele weken geleden, is gaan liggen, is het een mooi moment om het Plan Cruijff eens echt onder het vergrootglas te leggen. Sommige onderwerpen zullen als een open deur aanvoelen, maar dat is nodig om tot deze op feiten gebaseerde analyse te komen.

De denkfout die veel mensen maken is dat Plan Cruijff een plan is dat is opgezet puur en alleen voor de jeugdopleiding. Dat is een misverstand. Het plan is veel breder dan dat. Het plan legt de nadruk op meerdere voetbaltechnische onderdelen binnen de club.

De grootste fout die Van Basten maakte in zijn column was dat hij het complete plan als mislukt betitelde. In mijn ogen, en die van vele anderen, is het plan veel te breed en heeft het te veel invalshoeken om dat in zijn totaliteit te kunnen beoordelen.

Laat ik voorop stellen dat het Plan Cruijff niet per definitie de Haarlemmerolie is voor Ajax. Desalniettemin is er voor dit plan gekozen en daarom verdient het plan een kans om in zijn volledigheid te slagen, uitgevoerd door mensen die daar voor 100% achter staan. Het is de visie van Cruijff, maar of die Ajax uiteindelijk verder helpt moet nog blijken. Dat het plan mislukt zou zijn is veel te voorbarig. Er zijn absoluut onderdelen in het plan die voor verbetering vatbaar zijn of die totaal nog niet zijn doorgevoerd. Belangrijk daarbij is om vast te stellen hoe dat komt en wie daar verantwoordelijk voor zijn. Maar eigenlijk is de hamvraag: Wat moet er gebeuren om het plan in zijn totaliteit te laten slagen?

Uitgangspunt om te beoordelen hoe het met het Plan Cruijff staat is door afzonderlijk de vier pijlers waarop het plan is geschreven te analyseren. Deze zijn:

  • Individueel opleiden van spelers Plan Cruijff
  • Doen van gerichte aankopen Plan Cruijff
  • Spelen van attractief aanvallend voetbal Plan Cruijff
  • Samenwerking met andere clubs uitbreiden Plan Cruijff

Individueel opleiden van spelers Plan Cruijff

Eindverantwoordelijke Wim Jonk heeft op de Toekomst een compleet nieuwe opleidingsmethode uit de grond gestampt zoals die in het Plan Cruijff staat verankerd. De nadruk ligt op het individu en minder op het teamproces. Zo zijn er meer individuele trainers dan voorheen en worden er spelers vaker in een hoger elftal geplaatst om zich te ontwikkelen. Ook worden performance coaches ingezet uit andere sporten om zodoende de spelers ook op andere gebieden te vormen. Daarnaast is het tijdloze pleintjesvoetbal geherintroduceerd en zijn de Twin Games tot stand gekomen.

Langzaamaan zie je de eerste spelers doorsijpelen die reeds een aantal jaren zijn blootgesteld aan deze nieuwe aanpak. Riedewald, Tete en zelfs Bazoer zijn debutanten die rijper zijn dan ooit, vooral mentaal en fysiek. De eerste twee genoemde hebben inmiddels zelfs hun debuut gemaakt bij het grote Oranje en ook voor Bazoer is dit maar een kwestie van tijd.

De hervormingen op De Toekomst zijn sinds de door Cruijff gewonnen rechtszaak (medio 2012) in volle gang. Enkele verantwoordelijken op De Toekomst vinden 2017 een mooi meetmoment om te zien waar ze staan. Wim Jonk heeft zichzelf de ambitie opgelegd om ieder seizoen drie volwaardige jeugdspelers af te leveren bij het eerste elftal. Over een kleine twee jaar kunnen we dus definitief de balans opmaken, maar de vooruitzichten zijn goed.

Doen van gerichte aankopen Plan Cruijff

In tegenstelling tot wat verschillende ‘kenners’ beweren wordt in het Plan Cruijff wel degelijk voor aankopen gepleit. Het is een mythe dat mensen als Cruijff en Jonk alleen maar jeugdspelers in het eerste elftal willen hebben. Iedereen binnen Ajax, dus ook Cruijff en Jonk, zijn er van overtuigd dat er aankopen gedaan moeten worden. Het gaat hen er alleen om dat deze aankopen gericht moeten zijn en geen jeugdspelers voor de voeten lopen. Overmars heeft als eindverantwoordelijke daarin een matige balans. Vele grote investeringen bleken na verloop van tijd te transformeren tot uitzichtloze wisselspelers. Met alleen al Van der Hoorn, Viergever en Duarte werd er acht miljoen euro weggegooid. Ook met de lachwekkende huur van Zimling leed Overmars veel gezichtverlies, laat staan met goedkope gokjes als Sana en Hoesen. Daarnaast is het een publiek geheim dat Overmars en de scouting van de club een moeizame relatie hebben. Tekenend is dat het gros van de aankopen niet voortkomt uit de scouting maar vanuit het Technisch Hart of tips van derden (bv. Ulderink bij Milik). Dit matige aankoopbeleid, waar het Plan Cruijff juist van af wil, is daarom ook één van de redenen waarom Jonk en de overige leden van het Technisch Hart niet on speaking terms zijn.

Doet Overmars qua aankopen dan helemaal niets goed? Zeker niet. Zo werden bijvoorbeeld El Ghazi, Muric, Bazoer en Cerny voor een minimaal bedrag overgenomen en zijn er twee daarvan reeds basisspeler bij het eerste elftal en ééntje zelfs A-international. Daarbij mag de rol van Jasper van Leeuwen, Manager Professionele Jeugdscouting, zeker niet onderbelicht blijven. Onder zijn leiding is de jeugdscouting bij Ajax uitgegroeid tot een geoliede machine.

Spelen van attractief aanvallend voetbal Plan Cruijff

Druk naar voren, opbouw via het centrum, met risico vooruit durven spelen. Enkele kenmerken van de beoogde speelstijl bij Ajax. De formatie ligt niet keihard vastgelegd, maar de algemene opinie is dat Ajax, volgens Cruijff en de schrijvers van het Plan Cruijff, 4-3-3 met de punt naar achteren dient te spelen. Alle jeugdteams bij Ajax spelen volgens deze stijl. Het eerste elftal daarentegen hanteert een andere tactiek en daar zie je eerder genoemde kenmerken niet of nauwelijks terug. Een signaal dat bij het eerste elftal dit onderdeel van het plan ook terzijde wordt gelegd. Terecht of niet, je spreekt met elkaar een bepaalde manier van voetballen af, dan moet je je daar aan conformeren en niet op eigen houtje een andere weg inslaan. Niet alleen Frank de Boer maar vooral ook Dennis Bergkamp, als grondlegger en uithangbord van het Plan Cruijff, zijn hier verantwoordelijk voor. Kenmerkend is de veelgehoorde kreet onder supporters dat als je attractief en aanvallend voetbal wilt zien “je op de Toekomst moet gaan kijken.”

Samenwerking met andere clubs uitbreiden Plan Cruijff

Het laatste speerpunt uit het plan, en het minst bekend bij het grote publiek, is het opzetten en uitbreiden van samenwerkingen met anders clubs. Marc Overmars heeft dit voorlopig nog in zijn takenpakket zitten maar dat zal veranderen wanneer Overmars officieel degradeert van directeur voetbalzaken naar directeur spelersbeleid. Een ingreep die voortvloeit uit het rapport van Tscheu La Ling, die dit onlangs heeft ingediend bij de Raad van Commissarissen. De samenwerking bestaat uit twee componenten:

  • Amateurverenigingen in de regio Plan Cruijff
  • Internationaal Plan Cruijff

Ajax werkt in de regio Amsterdam op het gebied van opleiden samen met verschillende zogeheten HETT-clubs (Hoofdklasse, Eerste klasse, Tweede klasse en Topklasse amateurs). Deze samenwerkingen zijn een prima oplossing om te voorkomen dat Ajax talenten uit de regio misloopt. Daarnaast worden de opleidingen van de amateurclubs volgens het Ajax-model geprofessionaliseerd. Een win-winsituatie.

Ook internationaal heeft Ajax nog altijd samenwerkingsverbanden. Het bekendste voorbeeld is Ajax Cape Town. Al 16 jaar is de Zuid-Afrikaanse club een dochterclub van Ajax Amsterdam. In die zestien jaar zijn er slechts drie noemenswaardige spelers in Amsterdam terecht gekomen: Steven Pienaar, Eyong Enoh en Thulani Serero. Een karige balans. Wat ironisch is, is dat Ajax het allergrootste talent wat Cape Town ooit heeft voortgebracht is misgelopen: John Obi Mikel, nu speler van Chelsea. Overmars heeft zijn twijfels over de samenwerking met Cape Town, iets wat begrijpelijk is. Het is bij de club al jaren een wanorde op directieniveau. Het kan alleen nog wat worden als Ajax op dat niveau de teugels in handen neemt.

Daarnaast heeft Ajax ook een aantal jaren een samenwerkingsverband gehad met het Slowaakse AS Trencin, de club van Tscheu La Ling. De samenwerking werd door Overmars, geheel in strijd met het plan en om onduidelijke redenen, niet verlengd. Een samenwerkingsverband waar mensen als Jonk en Cruijff voorstander van waren. Zij zien Trencin als een blauwdruk voor Ajax. De manier waarop daar opgeleid en leiding gegeven wordt is voor Ajax een voorbeeld. Tevens is Trencin voor Ajax extra interessant omdat in Slowakije niet EU-spelers jonger dan 18 jaar ‘gewoon’ voor hun club mogen uitkomen. Trencin zou daarom voor Ajax de ideale brug kunnen zijn voor niet-EU-talenten. Bij deze samenwerking heeft Ajax jammer genoeg reeds al grote talenten misgelopen. Zo werd bijvoorbeeld de Nigeriaan Daddy Moses bij Ajax afgetest om vervolgens bij Trencin te gaan spelen. Daar maakte Moses al snel furore en verdiende daarmee een transfer naar AA Gent in België. Bij die club is hij uitgegroeid tot een belangrijke speler die inmiddels op de radar staat bij vele buitenlandse (top)clubs. De kracht van de jeugdopleiding van Trencin uitte zich onlangs nog bij Jong Slowakije. Met zes (ex-)Trencin jeugdspelers in het team versloeg het Jong Oranje in Nijmegen met 1-3. Jong Slowakije is koploper in de EK-kwalificatiepoule. Veelzeggend.

Resumerend kunnen we dus stellen dat de samenwerkingsverbanden met de amateurclubs prima zijn, al is onduidelijk hoeveel vruchten het daadwerkelijk afwerpt. De samenwerking met Cape Town is, zonder directioneel ingrijpen, ten dode opgeschreven en het beëindigen van de samenwerking met Trencin is een gemiste kans.

Conclusie Plan Cruijff Ajax nieuws Ajax1.nl

Als je kijkt naar de vier pijlers zie je een duidelijk patroon. Alles wat met jeugd of jeugdopleiding te maken heeft, verloopt beter dan hetgeen dat betrekking heeft tot het eerste elftal. De jeugdopleiding, met attractief voetbal, staat als een huis en leverde reeds haar eerste volwaardige eerste elftal spelers af, het jeugdaankoopbeleid is sterk en de samenwerking met amateurverenigingen is een prima zet om nieuwe talenten te werven voor de jeugdopleiding.

In tegenstelling tot de jeugdopleiding is het spel bij het eerste elftal alles behalve attractief en volgens het Plan Cruijff. Ook is het aan- & verkoopbeleid zeer matig en is het beëindigen van de samenwerking met Trencin een gemiste kans.

Een belangrijke periode breekt aan bij Ajax waarbij aannemelijk is dat Frank de Boer bezig is aan zijn laatste seizoen als trainer van Ajax. Een zeer belangrijke keuze wordt dan ook zijn opvolger. Het zal in ieder geval iemand moeten zijn die zich volledig conformeert aan het Plan Cruijff. De rol van Bergkamp hierbij is alles behalve transparant. Als lid van het Technisch Hart zou hij moeten bewaken dat deze nieuwe trainer zich houdt aan het Plan Cruijff. Het probleem is alleen dat Bergkamp ook zijn eigen interpretaties op het Plan Cruijff heeft gezien het spel van het eerste elftal waarbij ook hij iedere dag betrokken is.

Al met al een hoofdpijndossier voor de directie en Van der Sar, die naar voren is geschoven als voorzitter van het Technisch Hart en het laatste redmiddel is voor de bekoelde relaties binnen het TH. Voor de betrokkenen zal het vermoedelijk gaan uitdraaien op de keuze: meedoen volgens de regels of wegwezen.

Marc Overmars zal voorlopig verder gaan als Directeur Spelersbeleid. Hij krijgt dus een kleinere portefeuille om op te focussen, maar wel juist met datgene waarin hij tot op heden niet uitblonk. Mocht Overmars aankomend jaar nog in functie zijn dan is het te hopen dat hij met voltreffers op de proppen komt, anders ligt een roemloze uittocht voor hem in het verschiet.

Dat het zover heeft kunnen komen ligt daarom vooral ook de onduidelijk rolverdeling binnen het TH. Krijgt Edwin van der Sar met een hernieuwde rolverdeling, en daarbij behorende verantwoordelijkheden, alle neuzen dezelfde kant op? Als het antwoord daarop Nee is zal er keihard ingegrepen gaan worden. Het zou mij niets verbazen als dat uiteindelijk leidt tot een vertrek van De Boer, Bergkamp en Overmars. Wellicht is dat ook wel de enige goede oplossing. Dit probleem lijkt alleen opgelost te kunnen worden als men bij de wortels begint of de betrokkenen moeten zich alsnog kunnen schikken in de ingeslagen weg. Een ding is helder: er heerst stilte voor een nieuwe storm!

Bart Sanders Plan Cruijff